Sve je bilo pod sjenkom bajoneta

Opozicija raste sa nadama… da je slobodna jugoslovenska država sada mogućnost… Oni žele, kako kažu, da uđu u jugoslovensku državu, ali da uđu kao Crna Gora, a ne kao prefektura Srbije, kao slobodni Crnogorci u skladu sa tradicijama i prošlošću svoje zemlje a ne kao poslušnici Beograda; da uđu u nju na istoj ravni kao Slovenci, Hrvati i sami Srbi…(Iz izvještaja izaslanika Velike Britanije grofa De Salisa)

Vlada Francuske je 22. oktobra 1918. godine, putem Delaroš Vernea, svog izaslanika kod kralja Nikole, saopštila kralju Nikoli da Francuska preuzima obavezu da savezničke trupe (u čijem sastavu su bile i trupe srpske vojske koje su zaposjele, odnosno okupirale, po citiranim riječima vojvode Mišića, teritoriju Crne Gore) koje uđu u Crnu Goru poštuju njen suverenitet i garantuje da će sva naređenja koja budu izdavana od te vojske „biti davana u ime Njegovog veličanstva kralja Crne Gore, kao što predviđa Ustav Crne Gore.“

Tadašnji predsjednik Francuske Poenkare 24. novembra uputio je kralju Nikoli pismo, sa konstatacijom da ga upućuje u svoje ime i u ime svih savezničkih sila. U njemu daje garancije riječima: „Što se tiče savezničkih trupa koje zaposjedaju Crnu Goru“ (u čijem sastavu su bile i srpske trupe) „naređeno im je da privremeno zaposjednu zemlju vaše Kraljevine. One će rešpektovati crnogorske utvrđene ustanove, održavati red, biće na ruci stanovništvu u cilju uspostavljanja normalnog života koji je duboko potresen za vrijeme neprijateljske okupacije“.

To su bile garancije Vlade i predsjednika Francuske.

Uništenje jedne nacije

Saglasne su te garancije sa mirovnim uslovima koje je, sa odobrenjem parlamenta, 5. juna 1917. godine objavila Vlada Francuske, u kojima se utvrđuje da će se obezbijediti „restauracija Belgije, Srbije i Crne Gore, sa nadoknadom na koju imaju pravo“. Saglasno je to i sa izjavom Lojda Đžona, datoj 7. novembra 1917. godine, da će „dan restauracije Belgije, Srbije i Crne Gore biti dan slobode za cijeli svijet“. Saglasno je i sa izjavom premijera Velike Britanije, datom 20. januara 1918. godine, da „Belgija, Srbija i Crna Gora moraju biti restaurirane i ponovo uspostavljene“.

Suprotno tome, komandant savezničkih trupa na teritoriji Crne Gore, sa sjedištem u Kotoru, Franše D’ Epere, nije spriječio, niti komandantski preduzeo bilo što čime bi mogao spriječiti, da se sedmog novembra, uspostavljanjem privremenog centralnog izvršnog odbora za ujedinjenje i njegovog donošenja pravilima za izbor poslanika u veliku narodnu skupštinu, a zatim kontinuirano vrše činjenja „u izvršenju naredaba Vrhovne komande srpske vojske“- kako piše u citiranoj naredbi majora Nikolića, da se gazi važeći Ustav Crne Gore i Zakon o izborima narodnijeh poslanika i pravni predak države, uzurpira vlast i oduzimaju ustavna prava šefu države Crne Gore, Narodnoj skupštini i svim drugim državnim organima.

Ta nečinjenja i činjenja Vitni Voren, u svojoj knjizi prethodno označenoj, i kvalifikuje zločinom Mirovne konferencije prema Crnoj Gori.

Ukupnost izloženih činjenica i njihovi međusobni odnosi dokazuju: izbori poslanika u podgoričku skupštinu, ako se uopšte mogu kvalifikovati izborima, zakazani su i sprovedeni od nelegitimnih činilaca, nelegalno, bez primjene ustaljenih izbornih standarda, bez kontrole, što ih čini politički, pravno i kulturno antidemokratskim, a zakazani su i sprovedeni u okolnostima koji imaju obilježja vojno-civilnog totalitarizma. Takvi i u tim okolnostima sprovedeni omogućili su da se poslanici više određuju od izaslanika druge države, organizatora izbora, nego da se izaberu saglasno stvarnoj volji većine naroda, te rezultati tih „izbora“ nijesu dali niti mogli dati legitimitet i legalitet podgoričkoj skupštini da odlučuje u ime naroda Crne Gore i da ukine državu Crnu Goru. Drugačije sa može tvrditi samo ako se i kad se stvari ideološki vide i čitaju – ne kakve jesu nego kako žele oni koji ih gledaju i čitaju. Koji ih gledaju i čitaju u ideološkom i političkom ključu.

Nalazi izaslanika velikih sila o suštini zbivanja u Crnoj Gori na kraju 1918. i na početku 1919. godine

U januaru 1919. godine u Crnu Goru doputovao je izaslanik Vlade SAD Roland Trije, zajedno sa kapetanom Džemsom Brusom, sa zadatkom da dok borave u Crnoj Gori „izvide situaciju“ o zbivanjima u Crnoj Gori posljednjih mjeseci 1918. Nije poznat njegov izvještaj koji je podnio Vladi SAD. Njujork tajms je 7. maja 1922. objavio njegovu izjavu u kojoj na početku konstatuje da je povod za nju članak Voltera Litlifilda objavljen u Njujork tajmsu pod naslovom: „Uništenje jedne nacije, gdje opisuje patnje Crne Gore pod vlašću Srbije“. U izjavi kaže: U Crnoj Gori „proveli smo preko šest nedjelja i uspjeli smo da učinimo detaljno ispitivanje velikog dijela zemlje, uključujući jednu posjetu Kotoru, a drugu u Skadar. Poslije najširih mogućih izvještaja, bili smo još i toliko pažljivi da dobijemo obavještenje od obje strane i da zaključimo da je Crna Gora bila nasilno anektirana.“… „Izbori su izvršeni u prisustvu srbijanskih trupa, dok je glasanje bilo sve usmeno… ko je bio poznat kao protivnik Srbijancima, zabranjeno mu je da učestvuje u glasanju… svi oni koji nijesu htjeli primiti srbijansku okupaciju, kao posljedica toga, rastjerani su po planinama, upravo na vrh bajoneta, i pod prijetnjom smrti… Takođe smo posjetili tamnice u Nikšiću i Podgorici, gdje su svi crnogorski prvaci, koje su Srbijanci mogli uhvatiti, bili uhapšeni, ni zbog kakvog drugog razloga osim zbog lojalnosti prema svojoj zemlji. Stalno prisustvo srbijanske vojske, kroz čitavu zemlju, kao god i hapšenja njihovih prvaka veoma je ozlojedilo crnogorski narod; i provalija između njih i Srbije svakodnevno postaje veća“.

Ogromna nepravda

Na kraju teksta konstatuje da je o istom „predmetu vodio razgovore“ sa grofom De Salisom, „britanskim ministrom pri Vatikanu i možda najvećim britanskim autoritetom za Balkan“ po njegovom „povratku iz Crne Gore“, i da i on ima isto „gledište, ali nažalost njegov izvještaj Forin Ofis nikad nije objelodanio, uprkos mnogobrojnim pitanjima po tom predmetu u Donjem domu“.

Izjavu završava ovim riječima: „Ogromna je nepravda učinjena jednom malom narodu od strane jednog većeg i to baš u vrijeme kada državnici Velikih sila, skupljeni u Parizu, upotrebljavaju fraze kao: pravo na samoopredjeljenje malih naroda“.

Izjavu je prenio Glas Crnogorca, koji je tada objavljivan u Rimu, u broju 96, od 18. juna 1922. godine.

Izaslanik Velike Britanije grof De Salis, njen poslanik u Rimu, doputovao je iz Rima na Cetinje 3. maja 1919. godine, sa zadatkom, kako piše u njegovom izvještaju, da ispita „okolnosti pod kojima su održani crnogorski izbori novembra 1918. godine, kao i donijete odluke o ujedinjenju sa Srbijom koje su iz njih proistekle“. Naročito da ispita „do granice svoje moći istinske želje stanovništva u odnosu na budući status Crne Gore“. Tekst njegovog izvještaja kazuje da je istraživanja po Crnoj Gori vršio od tada do 21. avgusta, kada je poslao izvještaj.

Prethodno je citiran dio njegovog izvještaja u kome konstatuje da su izbori zbrzani i da su mnogi saznali za njih kada su završeni. Njegov opširni izvještaj objavljen je, na našem jeziku, u cjelini, u 5 nastavaka, u nedjeljniku Monitor, od 18. septembra do 16. oktobra 1998. Pojedine njegove djelove prepričava i profesor Dragoljub Živojinović u svojoj knjizi „Crna Gora za opstanak 1914 – 1922“, na stranicama od 395. do 406, kombinujući njegovu sadržinu i svoje komentare.

Srbi preuzeli vlast

Iz opširnog izvještaja samo nekoliko konstatacija: „Jedna divizija srpskih trupa je okupirala ključna mjesta zemlje… Srbi su zamijenili Crnogorce u administraciji, a naročito u školama“… „Srbi čvrsto drže vlast u cijeloj zemlji i namjeravaju da je zadrže. Što se tiče protivnika inkorporacije zemlje u Srbiju, njihovi lideri su bili u bjekstvu i zatvoru“… „Izgleda da ima malo osnova za opovrgavanje tvrdnje“ da su izbori „održani pod bajonetom“… „Mnogi, sa svake stranke, su govorili o krajnjoj neregularnosti rada Skupštine. Jedan očevidac koga smatram nepristrasnim mi ga je opisao kao farsu“… Na zasjedanju Skupštine su vikali kao u kafani. Nije bilo glasanja; rezolucije su objavljene da bi bile prihvaćene jednoglasno… sve je bilo pod sjenkom bajoneta“… „Tokom izbora bilo je puno govora o ujedinjenoj Jugoslaviji i sugerisano je da su mnogi došli u Skupštinu a da uopšte nijesu znali da će biti gurnuti u glasanje o inkorporaciji Crne Gore u Srbiju. Tek je 26. novembra otkriveno da će se odlučivati o ujedinjenju sa Srbijom“… „Shvatio sam da je stvarna vlast bila u rukama srpskog generala i njegovog osoblja i da je ovo tijelo nominalno vladalo do 20. aprila kada su njegova ovlašćenja iznenadno prenijeta na jednog srpskog delegata iz Beograda, a administracija, kao što je gore pomenuto, stavljena u srpske ruke“… U zatvoru u Podgorici „bilo je oko 160 zatvorenika, uključujući vodeće ljude zemlje, kao što su Risto Popović, koji je dugo bio ministar finansija, i gospodin Marko Đukanović, ministar unutrašnjih djela“ čija je „svojina na Cetinju opljačkana uz saglasnost vlasti, a kuća konfiskovana bez ikakvog zakona. Nekoliko mjeseci je ovdje takođe bio zatvoren vojvoda Božo Petrović“… koji je „držan mjesecima u zatvoru bez procesa, pa čak ni optužbe“… Tokom jula u Cetinju „zatvorski smještaj je postao nedovoljan, tako da je podrum Vladinog doma, nesrećno prekršten u dom slobode bio ispunjen novim zatvorenicima. U noći 29. jula izbrojeno je nekih četrdeset ljudi u dvjema sobama“… „Omladina je 26. jula izdala neku vrstu dekreta da svi muškarci Cetinja moraju doći u 6 sati u Vladin dom da potpišu deklaraciju vjernosti srpskom kralju Petru, uz prijetnju da će u protivnom biti smatrani prijateljima Italije. Ubrzo je došlo gore“. Potom u izvještaju opisuje kako su grupe omladine u selima oko Rijeke, oko Podgorice, u Crmnici palili kuće, među njima i kuću Milutina Vučinića, i konstatuje da mu je paljenje kuće Vučinića opisao i „šef američkog Crvenog krsta“ koji se „slučajno zadesio kod tog mjesta“…

Crna Gora okupirana

U rezimeu izvještaja, pod tač. 1, konstatuje: „Crna Gora je sada okupirana od strane jake sile srpskih trupa, za koje se službeno tvrdi da broje jednu diviziju“. Pod tač. 2, naglašava: „Srpska vlada“ odbija da povuče svoje trupe, sa obrazloženjem „da je Crna Gora dio Srbije“, a tvrdnju zasniva „na radu Skupštine održane u Podgorici novembra 1918“. Treća tačka glasi: „Ni u jednom smislu izbori nijesu bili legalni… Izbori su održani, a skupština donijela odluke pod bajonetom srpskih trupa… u takvim uslovima, protesti koji zahtijevaju nepristrasan stav srpskih trupa neminovno moraju propasti“. U četvrtoj tački konstatuje da su „pretjerana žurba i beskrupulozna upotreba balkanskih metoda kompromitovali ovo rješenje koje se sada sreće sa odlučnom opozicijom od strane velikog dijela stanovništva, možda značajne većine. Opozicija raste sa nadama… da je slobodna jugoslovenska država sada mogućnost… Oni žele, kako kažu, da uđu u jugoslovensku državu, ali da uđu kao Crna Gora, a ne kao prefektura Srbije, kao slobodni Crnogorci u skladu sa tradicijama i prošlošću svoje zemlje a ne kao poslušnici Beograda; da uđu u nju na istoj ravni kao Slovenci, Hrvati i sami Srbi… Jedna, i možda fatalna prepreka takvoj uniji je politika „velike Srbije“ koja joj se suprotstavila iz Beograda“. Šesta tačka ima za predmet odnos velikih sila prema Crnoj Gori. Sa „dužnim poštovanjem prema dobroj volji i konzistentnosti“ ukazuje se da se ne može normalizovati situacija ako velike sile „nastave ignorisanje” i nastavlja: „odluke podgoričke skupštine, ilegalne i neregularne, ne daju validnu osnovu za bilo kakvu akciju“…jedino se može konkluzivno pokazati na slobodnim izborima. Puno onoga što se dešava sugeriše da ni u kom slučaju nije jasno da bi prijatelji aneksije Srbiji pobijedili“.

Umjesto šireg komentara konstatujem: tri zvaničnika dvije velike sile, bez motiva pristrasnosti, sa obavezom da objektivno obavijeste svoje vlade, nezavisno jedan od drugih, istraživali su stanje u Crnoj Gori neposredno poslije podgoričke skupštine i njenog donošenja odluke, identično utvrđuju, u bitnom, da su ne regularni izbori, brojne činjenice naučno utvrđene, prethodno izložene, podudarne su sa sadržinom ovih izvještaja.

Pismo Vlade Francuske kralju Nikoli

Pismom tadašnjeg ministra inostranih poslova Francuske Pišona od 4. novembra (21. oktobra po kalendaru važećem u Crnoj Gori) Vlada Francuske obavijestila je kralja Nikolu i Vladu Crne Gore, koja je boravila u Francuskoj, da su „vrhovnom komandantu Istočne armije“ izdata naređenja koja su takve sadržine da „možete biti uvjereni da vojska pod komandom generala Franše D’ Eperea neće ništa propustiti da učini da se u Vašoj zemlji održi red, kao i to da će se ta vojska sa rešpektom poštovati ustavne vlasti i slobodu naroda crnogorskog“. Naglašeno je da „bolje garancije od toga nema i ne može biti za mir u Vašoj zemlji.

http://www.pobjeda.co.me/citanje.php?datum=2011-03-02&id=202566

Ovaj unos je objavljen pod Uncategorized. Zabeležite stalnu vezu.

Jedno reagovanje na Sve je bilo pod sjenkom bajoneta

  1. Nikola kaže:

    Kako srbi mogu okupirati svoj narod-srbe u crnoj gori? Sve su ovo bile političke igre Italije da drži crnu goru u svojoj šaci, a Nikoli Petroviću (srbinu) interes da povrati fotelju (prijesto) tako da su se našli na istoj liniji.A ovi što su digli ruku na braću su u tom smislu zavedeni i prvi zapucali na braću misleći da se bore za državu i svoje bolje.Mnogo su bili u zabludi to je vrijeme pokazalo a i danas je ista situacija jer crna gora druga država po zaduženosti na balkanu trenutno, a izbiće i na prvo mjesto u Evropi…

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s